Quẻ Sơn Trạch Tổn - Giảm Bớt Có Lợi, Bớt Dưới Giúp Trên

Quẻ Sơn Trạch Tổn (山澤損 - Cấn trên + Đoài dưới = ䷨) là quẻ số 41 trong 64 quẻ Kinh Dịch, thuộc cung Cấn. Tổn nghĩa là "giảm bớt, hi sinh". Quẻ này biểu thị sự giảm bớt - tưởng là mất nhưng thực ra có lợi.

Cấu Tạo Quẻ

Quẻ thượng: Cấn (☶) - Núi
Quẻ hạ: Đoài (☱) - Đầm
Cung: Cấn (Thổ)
Hành: Thổ
6 hào: 2 dương + 2 âm, cặp đối với Ích

Núi cao, đầm thấp - đào bớt đầm để đắp núi cao hơn. Đây là tượng của bớt dưới giúp trên - ngược với Ích.

Thoán Từ (Lời Quẻ)

損: 有孚, 元吉, 無咎, 可貞. 利有攸往. 曷之用, 二簋可用享

Tổn: Hữu phu, nguyên cát, vô cữu, khả trinh. Lợi hữu du vãng. Hạt chi dụng, nhị quỹ khả dụng hưởng.

Dịch nghĩa: Giảm bớt: có lòng thành, rất tốt, không lỗi, có thể giữ. Lợi cho hành động. Dùng cách gì? Hai bát cũng có thể tế.

Giảng: Giảm bớt mà có lòng thành thì rất tốt. Không cần lễ vật xa hoa - hai bát cũng đủ để tế. Đây là tinh thần thực chất quan trọng hơn hình thức.

Tượng Quẻ (Đại Tượng Truyện)

Sơn hạ hữu trạch, Tổn; quân tử dĩ trừng phẫn trất dục

(Dưới núi có đầm là quẻ Tổn; người quân tử noi theo đó mà ngăn giận, dứt dục)

Bài học: trừng phẫn trất dục - ngăn cơn giận, dứt dục vọng. Hai thứ cần giảm bớt nhất trong tu thân.

Sáu Lời Hào

Hào sơ cửu (hào 1 dương)

Dĩ sự thuyên vãng, vô cữu, chước tổn chi

Xong việc đi nhanh, không lỗi, châm chước giảm bớt.

Hào dương đầu. Ý nghĩa: làm xong việc, đi ngay không tính toán - là tinh thần Tổn. Biết tự giảm bớt.

Hào cửu nhị (hào 2 dương)

Lợi trinh, chinh hung, phất tổn ích chi

Lợi giữ chính, đi thì xấu, không giảm thì tăng.

Hào dương đắc trung. Ý nghĩa: ở thời Tổn, đừng vội đi - giữ vị trí. Không phải lúc giảm thân mình - mà nên giữ.

Hào lục tam (hào 3 âm)

Tam nhân hành tắc tổn nhất nhân, nhất nhân hành tắc đắc kỳ hữu

Ba người đi thì bớt một, một người đi thì được bạn.

Hào âm bất chính. Ý nghĩa: cảnh báo về số lượng - quá nhiều thì rối. Đi cùng người tâm đầu ý hợp tốt hơn đi đông.

Hào lục tứ (hào 4 âm)

Tổn kỳ tật, sử thuyên hữu hỷ, vô cữu

Giảm bệnh của mình, làm cho khỏi nhanh có vui, không lỗi.

Hào âm đắc chính. Ý nghĩa: biết tự sửa lỗi (giảm bệnh tật của tâm) - nhanh khỏi - có niềm vui.

Hào lục ngũ (hào 5 âm)

Hoặc ích chi thập bằng chi quy, phất khắc vi, nguyên cát

Được tăng ích mười bạn quý, không trái được, rất tốt.

Hào âm đắc trung ở ngôi tôn. Ý nghĩa: tuy thời Tổn nhưng vẫn được nhiều bạn ủng hộ - rất tốt. Giảm cho dưới rồi được lại từ dưới.

Hào thượng cửu (hào 6 dương)

Phất tổn ích chi, vô cữu, trinh cát, lợi hữu du vãng, đắc thần vô gia

Không giảm thì tăng, không lỗi, giữ chính tốt, lợi đi, được tôi tớ không nhà riêng.

Hào dương ở đỉnh - hào tốt nhất. Ý nghĩa: đến cuối thời Tổn, không cần giảm nữa mà sẽ được tăng. Có người tận tâm theo (tôi tớ không nhà riêng - tận lực).

Luận Giải Theo Lĩnh Vực

Sự nghiệp

Quẻ biết giảm bớt là khôn ngoan. Bớt việc thừa, bớt người không hợp tác - tập trung vào điều quan trọng. Hào 3 dạy: ba người đi thì bớt một - không nên quá đông cùng làm.

Tình duyên

Tình cảm cần giảm bớt cái tôi. Hai người yêu nhau phải biết hi sinh cho nhau. Hào 3: một người đi được bạn - tình yêu một-một là tốt nhất.

Tài lộc

Tài lộc cần tiết kiệm, không hoang phí. Có thể có khoản chi không cần thiết - phải bớt. Hào 5 hứa hẹn: biết bớt sẽ được nhiều bạn quý ủng hộ.

Sức khỏe

Sức khỏe cần giảm ăn uống, dục vọng. Hào 4 dạy: tự giảm bệnh - chăm sóc bản thân. Tượng Truyện: trừng phẫn trất dục - ngăn giận dứt dục - là gốc của sức khỏe.

Hôn nhân

Hôn nhân hi sinh cho nhau là chìa khóa. Cả hai biết bớt cái tôi - gia đình hòa thuận. Tổn nhỏ về vật chất - được lớn về tình cảm.

Học hành

Học hành cần bớt ham muốn không cần thiết. Học tập trung, không học lan man. Hào 6: cuối cùng sẽ được nhiều kết quả hơn nếu biết bớt việc thừa.

Khi Xuất Hiện Làm Quẻ Chính

Khi gieo được Sơn Trạch Tổn làm quẻ chính, đó là dấu hiệu:

Cần biết giảm bớt - tài sản, công việc, dục vọng
Tổn có lòng thành thì rất tốt (nguyên cát)
Trừng phẫn trất dục - giảm cơn giận, dứt dục vọng
Hào 6: cuối cùng giảm sẽ thành tăng

Lời khuyên: Tổn nghe có vẻ xấu nhưng thực ra rất tốt. Trong đời, biết bớt là một loại trí tuệ. Bớt cái thừa để giữ cái cốt yếu. Bớt cái xấu để giữ cái tốt. Hai bát cũng tế được thượng đế - lòng thành quan trọng hơn hình thức.

Khi Xuất Hiện Làm Quẻ Biến

Khi Sơn Trạch Tổn xuất hiện làm quẻ biến, đó là dấu hiệu:

Sắp có giai đoạn cần giảm bớt
Cần chuẩn bị tâm thế hi sinh, buông bỏ
Tổn ngay sẽ được Ích sau

Quẻ Liên Quan

Quẻ đối: Trạch Sơn Hàm
Quẻ lật: Phong Lôi Ích (Tổn-Ích cặp đối)
Quẻ liên quan: Thuần Cấn, Thuần Đoài, Sơn Phong Cổ

Tổng Kết

Sơn Trạch Tổn là quẻ về sự giảm bớt có ý nghĩa. Cặp đối với Ích - hai mặt của quy luật vũ trụ: tổn và ích thay nhau.

Bài học lớn nhất từ Tổn: biết giảm là một loại trí tuệ. Trong văn hóa hiện đại, người ta tôn sùng "thêm" - thêm tiền, thêm danh, thêm vật chất. Nhưng Kinh Dịch dạy: đôi khi giảm mới có lợi. Bớt việc thừa để có thời gian cho việc quan trọng. Bớt người không hợp để có không gian cho người chân thành. Bớt vật chất để tâm hồn thanh thản. "Trừng phẫn trất dục" - ngăn giận dứt dục - là cốt lõi của tu thân. Hai thứ làm hại con người nhất là cơn giận và dục vọng - biết giảm hai thứ này là đại trí.

Xem thêm: Phong Lôi Ích | Trạch Sơn Hàm | Thuần Cấn | 64 Quẻ | Gieo Quẻ Kinh Dịch